• Wody powierzchniowe
• Stan powietrza
• Gleba
• Szata roślinna
• Pomniki przyrody
• Użytek ekologiczny
• Zaopatrzenie w wodę
• Gospodarka ściekowa
• Gospodarka odpadami
• Program ochrony środowiska
• Edukacja ekologiczna
• Usuwanie wyrobów z azbestem

Owady wodne - chrząszcze

W bogatych w pokarm, ciepłych płyciznach spotkać można wielkiego "drapieżnika" pływaka żółtobrzeżka (Dytiscus marginalis) rodzina pływakowate (Dytiscidae), kałużnicę czarnozieloną (Hydrous piceus) rodzina kałużnicowate (Hydrophylidae), haławnik bagienny (Hydroporus palustris) należacy do tej samej rodziny co pływak żółtobrzeżek. Licznie występuje też ruczajnik pospolity (Agabus bipustulatus), krętak pospolity (Gyrinus substriatus) rodzina krętkowate (Gyrinidae) choć jest owadem pospolitym na uwagę zasługują jego przedzielone oczy. Górna ich cześć odbiera obraz z nad powierzchni wody druga zaś spod wody.

Owady wodne - pluskwiaki równoskrzydłe

• Pluskwiaki reprezentowane są przez kilka pospolitych gatunków:
• ostalnica pospolita (Cymatia coleoptrata) rodzina wioślakowate (Corixidae)
• wioślak punktowany (Corixa punctata) rodzina wioślakowate (Corixidae)
• pluskolec pospolity (Notonecta glauca) rodzina pluskolcowate (Notonectidae)

Długość ciała 14-16 mm. Żyje w wodach stojących i wolno płynących. Podczas słonecznej pogody opuszcza wodę i wędruje często na duże odległości. W wodzie pływa na grzbiecie; umożliwia mu to wyraźnie wypukły kształt ciała. Jest drapieżny, żywi się drobnymi owadami i skorupiakami.

• żyrytwa pluskwowata (Ilyocoris cimicoides) rodzina żyrytwowate (Naucoridae) i płoszczyca szara (Nepa cinerea) rodzina płoszczycowate (Nepidae). Długość ciała 18-22 mm. Występuje w płytkich, bagnistych, zarośniętych roślinami miejscach wód stojących i wolno płynących. Porusza się powoli po dnie. Żywi się drobnymi owadami i skorupiakami, które chwyta przednimi chwytnymi odnóżami.
• topielnica (Ranatra linearis) rodzina płoszczycowate (Nepidae). Długość ciała 30-35 mm. Występuje w różnych typach wód, przede wszystkim w miejscach bogato porośniętych roślinnością. Zdobycz chwyta przednimi chwytnymi odnóżami.
• nartnik powierzchniowiec (Gerris gibbifer) rodzina nartnikowate (Gerridae). Długość ciała 10-13 mm. Występuje pospolicie we wszystkich typach wód. Biega po gładkiej tafli wody i wyszukuje martwe owady, które wysysa.

Ważki

• świtezianka dziewica (Calopteryx virgo) rodzina świteziankowate (Calopterygidae). Długość ciała 48 mm, przedniego skrzydła 35 mm. Ubarwienie ciała i skrzydeł samca i samicy jest odmienne. Lata pomału, trzepocząc skrzydłami, od czerwca do września. Smukłe larwy przebywają na dnie wód, zwykle wśród roślinności wodnej, gdzie oczekują na drobne zwierzęta, którymi się żywią. Oddychają za pomocą skrzelotchawek umieszczonych na końcu odwłoka.

• świtezianka błyszcząca (Calopteryx splendens) rodzina świteziankowate (Calopterygidae). Długość ciała 47 mm, przedniego skrzydła 30-34 mm. Podobnie jak u poprzedniego gatunku i u tego samiec różni się od samicy ubarwieniem ciała i skrzydeł. Lata od maja do sierpnia. Samce występują zwykle w większej liczbie niż samice.
• łatka dzieweczka (Agrion puella) rodzina łątkowate (Agrionidae). Długość ciała 35 mm, przedniego skrzyła 22 mm. Należy do najliczniejszych gatunków z tej rodziny.

• gadziogłówka zwyczajna (Gomphus vulgatissimus) rodzina gadziogłówkowate (Gomphidae). Długość ciała 50 mm, przedniego skrzydła 34 mm. Lot jest bardzo szybki, ale trwa stosunkowo krótko. Często siada na kamieniach położonych nad brzegami wód.
• ważka płaskobrzucha (Libellula depressa) rodzina ważkowate (Libellulidae). Długość ciała 47 mm, przedniego skrzydła 36 mm. Odznacza się szerokim odwłokiem, który u samców jest koloru jasnoniebieskiego, u samic brązowy. Lata już w maju, najliczniej w lipcu. Należy do pospolitych i licznie występujących ważek.

• husarz władca (Anax imperator) rodzina żagnicowate (Aeschidae). Jest to największa europejska ważka, której ciało osiąga długość aż 80 mm, przednie skrzydło 50 mm. Lata najczęściej od maja do czerwca, niekiedy pojawia się także we wrześniu. Lot jest dynamiczny i zwinny. Jest bardzo wytrwałym lotnikiem, potrafi latać przez wiele godzin.
• szablak zwyczajny (Sympetrum vulgatum) rodzina ważkowate (Libellulidae). Długość ciała 37 mm, przedniego skrzydła 30 mm. Lata zwykle we wrześniu i październiku w pobliżu torfowisk, w wodach których rozwijają się jego larwy.

Prostoskrzydłe - pasikoniki

• Konik pospolity (Chorthippus biguttulus) rodzina szarańczowate (Acridiadae). Długość ciała 13-22 mm. Występuje pospolicie w Europie. Żyje na cieplejszych łąkach, ale także na polach, leśnych polanach i w lasach. Owady dorosłe spotkać można od czerwca do października.
• pasikonik zielony (Tettigonia viridissima) rodzina pasikonikoate (Tettigoniidae). Jest to jeden z największych, środkowoeuropejskich pasikoników, osiągający długość 28-42 mm. Spotykany jest od lipca do października na polach, łąkach i w lasach. Przebywa najczęściej na drzewach i krzewach. W ciepłe dni głośno "śpiewa". Samica za pomocą długiego pokładełka składa 70-100 jaj pojedynczo lub w małych kupkach. Jaja zimują. W następnym roku wylęgają się z nich larwy, które żyją na niskich roślinach. Później wchodzą na drzewa i krzewy. Jest drapieżny, żywi się przede wszystkim mszycami.

• świerszcz polny (Gryllus campestris) rodzina świerszczowate (Gryllidae). Długość ciała 20-26 mm. Żyją na polnych miedzach, trawiastych zboczach, polanach i łąkach. Wygrzebuje w ziemi norki, w których przebywa. Wiosną przy wejściach do tych korytarzy przenikliwie "śpiewa". Samica składa jaja w glebie. Zimują larwy.

Pluskwiaki równoskrzydłe

• kowal bezskrzydły (k.dwuplamek) (Pyrrhocoris apterus) rodzina kowalowate (Pyrrhocoridae). Długość ciała 10 mm. Występuje pospolicie. Spotykany jest w większych skupiskach przy murach i ogrodzeniach, na nisko położonych częściach drzewa. Wysysa nasiona roślin, jaja owadów, martwe owady. Samica składa jaja w szczelinach kory, pod grudkami ziemi, liśćmi i w mchu.

• zbrojec dwuzębny (Picromerus bidens) rodzina tarczówkowate (Pentatomidae). Długość ciała 11-14 mm. Żyje na drzewach liściastych, gdzie atakują gąsienice motyli, którymi się żywi. Zimuje owad dorosły. Larwy można spotkać od maja do lipca, nowe pokolenie owadów dorosłych od czerwca.
• odorek jednobarwek (zieleniak jednobarwek) (Palomena viridissima) rodzina tarczówkowate (Pentatomidae). Długość ciała 9-13 mm. Występuje pospolicie. Żyją zarówno na roślinach drzewiastych jak i zielonych. Owady dorosłe i larwy wysysają soki z liści. Nowe pokolenie pojawia się w lipcu. Wydziela charakterystyczny zapach.

Błonkówki

• osa pospolita (Paravespula vulgaris) rodzina osowate (Vespidae). Długość ciała 16-18 mm. Samica wyszukuje zagłębienie w ziemi, gdzie buduje gniazdo. Z czasem gniazdo rozrasta się i przybywa w nim robotnic. Może osiągnąć 20-30 cm średnicy. Osa jest drapieżna, żywi się przede wszystkim owadami.
• nastecznik białawy (Pompilus plumbaeus) rodzina nastecznikowate (Pompilidae). Długość ciała 5-12 mm. Gnieździ się w nasłonecznionych piaszczystych glebach. Samica za pomocą żądła paraliżuje pająka, wciąga go do wygrzebanej norki i składa na nim jajo. W ten sposób larwa ma zapewniony pokarm.
• swędorz pajęczarz (Anoplius fuscus) rodzina nastecznikowate (Pompilidae). Długość ciała 6-15 mm. Występuje na glebach piaszczysto gliniastych, w których samica zakłada gniazda. Do nich znosi sparaliżowane pająki i składa na nich pojedyncze jaja. Larwy żywią się potem tą zdobyczą.
• wardzanka (Bombex rostrata) rodzina grzebaczowate (Sphecidae). Długośc ciała 18-22 mm. Występuje w ciepłych rejonach na glebach piaszczystych. Gniazda zakłada w ziemi. Larwy karmi muchami, które sukcesywnie donosi podczas rozwoju larw.
• szypszyniec różany (Diplolepis rosae) rodzina galasówkowate (Cynipidae). Długość ciała dorosłego owada około 3mm. Żyje na różach. Samica składa jaja do pączków róży. Larwy powodują powstawanie włóknistych galasów. W środku galasu jest kilka komórek, w których rozwijają się larwy. Dorosłe owady wylęgają się na wiosnę.

Wielkoskrzydłe

• żylenica nadwodna (Sialis flavilatera) rodzina żylenicowate (Sialidae). Rozpiętość skrzydeł 19-38cm. Występuje nad brzegami wód stojących i wolno płynących, w których żyją jej larwy. Miejscami jest liczna. Lata w maju i w czerwcu przed zachodem słońca w pobliżu wody. Larwy odznaczają się stosunkowo dużą głową i dobrze rozwiniętym gryzącym aparatem gębowym. Po bokach odwłoka mają charakterystyczne członowane skrzelotchawki, za pomocą których oddychają.. Są drapieżne, żywią się przede wszystkim larwami owadów wodnych.

Motyle

• rusałka pawik (Nymphalis io) rodzina rusałkowate (Nymphalidae). Długość skrzydła 27-35 mm. Spotykana jest na suchych i ciepłych stanowiskach od nizin do gór. Występuje pospolicie. Motyle po przezimowaniu latają już od początku marca aż do maja, w następnym pokoleniu od sierpnia do jesieni. Czarne, pokryte kolcami gąsienice żyją na pokrzywach i chmielu.
• rusałka pokrzywnik (Aglais urticae) rodzina rusałkowate (Nymphalidae). Długość skrzydła 23-30 mm. Występuje pospolicie. W warunkach środkowoeuropejskich ma aż trzy pokolenia w ciągu roku. Motyle po przezimowaniu latają od początku marca do maja na łąkach, polach, brzegach lasów itp., również w górskich dolinach. Gąsienice żyją gromadnie na pokrzywach.
• rusałka admirał (Vanessa atalanta) rodzina rusałkowate (Nymphalidae). Długość skrzydła 27-30 mm. Występuje od nizin do gór, spotykana jest na suchych i wilgotnych stanowiskach w różnych biotopach. Motyle latają od maja do sierpnia. Gąsienice najczęściej żyją na pokrzywach.

• szlaczkoń siarecznik (Colias hyale) rodzina bielinkowate (Pieridae). Długość skrzydeł 20-30 mm. Występuje na wilgotnych łąkach i polach kończyny na nizinach i w rejonach górskich. Motyle latają prawie przez cały okres wegetacyjny. Ciemnozielone gąsienice, z 4 żółtymi podłużnymi prążkami żyją na wyce i kończynie.
• listkowiec cytrynek (Gonepteryx rhamni) rodzina bielinkowate (Pieridae). Długość skrzydła 27-30 mm. Występuje przede wszystkim w lasach liściastych, motyle jednak latają od czerwca do później jesieni również w wielu innych środowiskach. Zielone gąsienice z białym prążkiem żyją na szakłaku i kruszynie.
• rusałka ceik (Pylygonia calbum) rodzina rusałkowate (Nymphalidae). Długość skrzydła 22-25 mm. Występuje najczęściej na brzegach lasów liściastych i w miejscach przerzedzonych w lesie. Motyle po przezimowaniu latają od marcu do kwietnia, następne pokolenie od maja do września. Często siadają w nasłonecznionych miejscach. Gąsienice żyją na roślinach zielnych (np. na pokrzywach, krzewach i drzewach (agreście, porzeczce, leszczynie, wiciokrzewie, suchodrzewie, wiązie).

Pająki

• kwietnik (Misumena variata) rodzina ukośnikowate (Thomisidae). Licznie występujący niewielki (samiec dł. 3mm - samica 6-7mm) przedstawiciel tej rodziny. Charakterystyczną cechą kwietników to przystosowanie barwy ciała do koloru kwiatu na których oczekuje na zdobycz, poluje na drobne owady fruwające.
• wałęsak zwyczajny (Pardosa amentata) rodzina pogońcowate (Lycosidae). Niewielkich rozmiarów pająk (długość ciała od 5-7mm). Samica nosi przyklejony kokon na spodniej stronie odwłoka. Nie przędzie sieci, żyje w trawach w miejscach wilgotnych.
• bagnik przybrzeżny (Dolomedes fimbriatus) rodzina (Trechaleidae). Długość ciała od 12-18mm. Jest to gatunek eurosyberyjski. Samica nosi kokon w szczekoczułkach przez okres 4 tygodni. Zawiera on ponad 600 jaj Następnie kokon zamocowuje luźno wśród łodyg i liści roślin. Owłosienie nóg umożliwia mu bieganie po powierzchni wody. Żyje wśród przybrzeżnej roślinności wód stojących i wolno płynących. Dobrze nurkuje.

• topik (Argyroneta aquatica) rodzina topikowate (Argeronetidae). Długość ciała od 10-15mm. Samiec jest większy od samicy. Żyje w czystych wodach stojących. Wśród roślin wodnych buduje z pajęczyny sieć w kształcie dzwonu. Wypływając na powierzchnie wody zbiera na włoski na odwłoku powietrze i wypełnia nim dzwon. Służy mu on za schronienie i jadalnie.
• kwadratnik trzcinowy (Tetragnatha extensa) rodzina kwadratnikowate (Tetragnahidae). Długość ciała od 4,5-7 mm. Przędzie okrągłe sieci, na których siedzi w takiej pozycji, że przypomina kawałek drewienka zawieszonego na pajęczynie. Gatunek holarktyczny występujący również na Kubie. Żyje wśród wysokich roślin rosnących nad wodą. Żywi się głównie komarami.
• krzyżak ogrodowy (Araneus diadematus) rodzina krzyżakowate (Araneidae). Samiec osiąga długość 5-9mm, samica zaś 10-20mm. Jeden z najpospolitszych pająków sieciowych. Młode osobniki wylegają się z kokonu w maju. Początkowo żyją razem, później tkają małe o 25mm średnicy sieci.. Zimują jako pająki o wielkości 3-5 mm, a dorastają w sierpniu następnego roku. Krzyżak ogrodowy przędzie sieci na krzewach, drzewach i wśród wysokich bylin.

• tygrzyk paskowany (Argiope bruennichi) rodzina krzyżakowate (Araneidae) - nowy gatunek pająka który pojawił się na naszym terenie, po raz pierwszy stwierdzony na "Pasterniku" w maju 2002 roku. Samiec długości 5mm, samica zaś dorasta do 20mm. Gatunek palearktyczny. Zakłada okrągłe sieci z charakterystycznym zygzakiem od środka sieci do dołu. Żyje na nasłonecznionych wilgotnych stanowiskach. Polskę zasiedlił w ciągu kilku lat. Jest przybyszem z południa Europy. Jest gatunkiem stosunkowo rzadkim.
• kosarz pospolity (Phalangium opilio) rodzina (Phalangiidae). Długość ciała 6-9 mm. Gatunek holarktyczny. Żyje w suchych i wilgotnych miejscach.

Pijawki

• pijawka rybia (Pisciola geometra) rodzina (Pisciolidae). Osiąga długość 20-30 mm. Odżywia się krwią ryb. Największe straty w śród ryb wyrządza w stawach hodowlanych, gdzie często występuje masowo.
• pijawka kacza (Theromyzon tessulatum) rodzina (Glossiphonidae). Dorasta do długości 50 mm. Ciało ma bardzo miękkie, jakby galaretowate. Występuje w stawach hodowlanych i zbiornikach wodnych, gdzie żyje ptactwo wodne, którego krwią się odżywia. Krew wysysa z błony śluzowej nosa, jamy gębowej i wola.
• pijawka końska (Heomopis sanquisuga) rodzina (Hirudinidae). Jedna z naszych najpospolitszych pijawek osiągającą długość do 100 mm. Jest drapieżcą, odżywia się dżdżownicami, owadami, kijankami itp.

Ślimaki lądowe

• ślimak winniczek (Helix pomatia) rodzina ślimakowate (Helicidae). Wielkość od 40-50 mm. Żyje na położonych, ciepłych terenach, gdzie często występuje masowo, stając się szkodnikiem warzyw i roślin ozdobnych. Na wysokości ponad 1000m. spotykany jest rzadko. Odławiany w celach konsumpcyjnych. Na "Pasterniku" jest niezbyt liczny.

• wstężyk ogrodowy (Cepaea hortensis) rodzina ślimakowate (Helicidae). Wielkość 19-21 mm. Często można go pomylić z wstężykiem austriackim. W przeciwieństwie do wstężyka austriackiego lubi tereny wilgotne.
• pomrów wielki (Limax maximus) rodzina pomrowcowate (Limacidae). Należy do najdłuższych ślimaków, długość jego ciała sięga od 100- 200 mm. W przeszłości pomrów czarniawy i pomrów wielki uważane były za dwie odmiany barwne jednego gatunku. Pomrów wielki zamieszkuje jednak obszary uprawne i rzadko występuje w lesie. Przystosował się do życia obok człowieka zarówno pod względem rozprzestrzenienia jak i pokarmu, żywi się na śmietniskach i kompostach.

• bursztynka pospolita (Succinea putris) rodzina bursztynkowate (Succineidae). Osiąga wielkość 21 mm. Eurosyberyjski gatunek związany z bardzo mokrymi terenami.

Ślimaki wodne

• błotniarka moczarowa (Lymnea truncatula) rodzina błotniarkowate (Lymnaeidae). Bardzo licznie występujący wodny ślimak osiągający 7-10 mm. Żyje zwykle blisko brzegu. Chętnie wychodzi zwody na przybrzeżne rośliny. Jest żywicielem pośrednim niebezpiecznego pasożyta - motylicy wątrobowej, która z nim przechodzi część swojego złożonego cyklu rozwojowego. Motylicą od błotniarki zaraża się bydło, owce, kozy. Występuje na obu półkulach.
• błotniarka stawowa (Lymnea stagnalis) rodzina błotniarkowate (Lymnaeidae). Zamieszkuje wody stojące, przede wszystkim na nizinach. Długość muszli 45-60 mm. Jest często żywicielem pośrednim robaków pasożytniczych (do obecnej chwili stwierdzono 6 gatunków). Jak większość naszych ślimaków błotniarka jest obupłciowa. Zamieszkuje obie półkule.

• zatoczek pospolity (Planorbis planorbis) rodzina zatoczkowate (Planorbidae). Wielkość 15-20 mm. Bardzo dobrze wytrzymuje chłody i może przezimować zamarznięty w lodzie. Wykształca muszle o różnym kształcie w zależności od środowiska w którym żyje.

Małże

• skójka malarska (Unio pictorum) rodzina skójkowate (Unionidae). Muszle tego gatunku osiągaja wielkość 75-100 mm. Niegdyś malarze używali muszli do mieszania farb. W Europie występuje w rzekach, większych potokach, jeziorach i stawach. Są rozdzielnopłciowe. Samiec różni się od samicy kształtem ciała, można tez rozróżnić je na podstawie wydzieliny z gruczołów płciowych, po ich nacięciu-samców jest mętna, a samic zawiera drobne jajeczka.
• Szczeżuja wielka (Anodonta cygnea) rodzina skójkowate (Unionidae). Niekiedy osiąga długość 220 mm, jest więc naszym największym przedstawicielem mięczaków. Żyje w bagnistych wodach całej Europy i na Syberii.

Do jamy brzusznej szczeżui składa swoje jaja mała rybka z rodziny karpiowatych zwana różanką (Rhodeus sericeus) . Różanka osiąga długość ciała 50-60 mm. Samce w okresie godowym mają charakterystyczne czerwono fioletowe ubarwienie, a na głowie wysypkę perłową. Samicy w tym okresie rośnie pokładełko. Za jego pomocą składa jaja do jamy skrzelowej małży. Samiec następnie wypuszcza nad otworem wpustowym małży mlecz - zapłodnienie jaj zachodzi w ciele mięczaka. Narybek opuszcza ciało gospodarza wówczas, kiedy jest już zdolny do samodzielnego poruszania się. Stosunki między szczeżuja a różanką tak się ukształtowały, że do płciowego pobudzenia samca różanki nie jest potrzebna obecność samicy tego gatunku ale obecność samicy szczeżui. Niestety różanka na obszarze "Pasternika" już nie występuje.